اطلاعیه‌های سمینار‌ها و كارگاه‌های فنی:

- اولین سمینار «مسائل ژئوتکنیکی شبکه های آبیاری و زهکشی» در اردیبهشت ماه 1387 برگزار خواهد شد برای كسب اطلاعات بیشتر به وب سایت اختصاصی این سمینار به نشانی زیر مراجعه نمایید:

وب سایت: http://www.irgid.com

-  سمینار «طرح ملی آبیاری تحت فشار و توسعه پایدار» در 2 اسفند ماه 1386 در كرج – بلوار شهید فهمیده - سالن اجتماعات موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال بذر برگزار خواهد شد. فرم ثبت نام و پوستر مربوطه را از آدرس زیر download نمایید:

http://www.irncid.org/Download/workshop5.pdf

- كارگاه «آشنایی با راهبرد‌های مهندسی در آبیاری و زهكشی» در 2 اسفند ماه 1386 در كرج – بلوار شهید فهمیده - سالن اجتماعات موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال بذر برگزار خواهد شد. فرم ثبت نام و پوستر مربوطه را از آدرس زیر download نمایید:

http://www.irncid.org/Download/workshop5.pdf

توجه: سمینار «طرح ملی آبیاری تحت فشار و توسعه پایدار» و  كارگاه «آشنایی با راهبرد‌های مهندسی در آبیاری و زهكشی» به طور همزمان در 2 اسفند ماه 1386 برگزار خواهد شد.

دبیر خانه كمیته ملی آبیاری و زهكشی ایران

تلفن تماس: 22257348

پست الكترونیك: irncid@gmail.com

کشف نخستین لوله کشی باستانی

نخستین اثار لوله کشی باستانی که از جنس مس بوده است ، در دوره هندوس کشف شد. قدمت این لوله ها حدود 5500 سال تخمین زده شده است. پس ازحفاری محل این قصر،اپارتمانهای مجزا نیز کشف شد .

اتاق های خواب این مجموعه به یک حمام با سیستم لوله کشی تجهیز شده بود .همچنین با کشف این شبکه مشخص شد ،مصری ها (2500)سال قبل از میلاد از لوله های مسی برای آبیاری و شبکه های فاضلاب استفاده می کردنند .

. زمانی که انسان ها در یک منطقه جغرافیایی متمرکز شدند ، انتقال اب از منابع اصلی انها به شهرها برای خوردن ، استحمام و دیگر نیاز ها ضرورت پیدا کرد . تمدن های باستان ، تونل ها و قنات هایی را احداث کردند و برای انتقال اب و فاضلاب لوله هایی از جنس خاک، رس ، سرب ، برنز و چوب ساختند. تمامی اینها در شبکه های اولیه کاربرد داشتند اما زمانی که فشار اب زیاد شد ، شبکه های گلی و چوبی به علت ضعیف و شکننده بودن توجیه فنی نداشتند.تا زمان تولید لوله چدنی ، این لوله ها نیاز مردم را مرتفع می کرد. مس و سرب تا مدتها به عنوان مواد اولیه مورد استفاده قرار می گرفت .

امروزه به دلیل محدودیت منابع اهن و مس، از پلیمرهای نفتی برای ساخت لوله ها استفاده می شود .               

هیدرولوژی چیست ؟

بر اساس آخرین مطالعات تا كنون 5 میلیارد سال از عمر زمین می گذرد و شواهد نشان می دهد كه آب از همان ابتدای تشكیل كره زمین نقش مهمی در تحول و قابل سكونت كردن آن به عنوان تنها سیاره قابل زیست داشته است . با تشكیل اقیانوسها و در یاها و تشگیل بخار از روی آنها و ایجاد ابر و بارندگی و به طور كلی گردش آب در طبیعت و جاری شدن آب در رودخانه ها و بازگشت مجدد آن به طروق مختلف به اقیانوسها ، ابتدا زندگی اولیه با گیاهان و جانداران پست آغاز شد و سپس گیاهان و حیوانات عالی به وجود آمدند.

پوسته زمین كه از سنگهای آذرین سرد شده تشكیل شده بود در اثر تماس با هوا و جو تحت تأ ثیر پدیده هوازدگی قرار گرفت و تغییرات همزمان آب ، دما و یخبندان باعث تكه تكه شدن سنگها شده وجاری شدن آبها آنها را جابه جا كرده و دشتهی وسیعی را كه دارای پوشش خاك بودند به وجود آوردند . این پوشش خاكی همراه با آب قابل دسترس در طبیعت محیط مناسبی را برای رشد گیاهان فراهم شد و محیط مناسب برای زندگی بشر آماده و مهیا گردید . انسانهای نخستین از آب تنها برای شرب استفاده می كردند بتدریج با پیشرفت تمدن و گذشت زمان از آن برای گردش آسیابها ، كشاورزی و تمل و نقل نیز استفاده كرد.

همزمان با پیشرفت تمدنها استفاده از آب نیز شكل تازه ای به خود گرفت به طوری كه در بسیاری از زمینه ها ، از كشاورزی گرفته تا صنعت و از همه مهمتر تولید انرژی از آب استفاده می شود و امروزه دسترسی به آب كافی و با كیفیت مناسب در زمان و مكان مناسب مد نظر می باشد و هرگونه كمبود آب را مانعی در جهت توسعه پایدار می داند به همین دلیل هرساله سرمایه های زیادی برای توسعه منابع آب و طرحهای مرتبط با آن مثل سدسازی و احداث شبكه های آبیاری و زهكشی ، آبخیز داری ، مهار سیل و تغذیه آبهای زیر زمینی انجام می دهند .

چرخه هیدرولوژی

گردش آب درطبیعت كه به آن سیكل هیدرولوژی یا چرخه آب گفته می شود، عبارت است از حركت وجابجائی آب درقسمتهای مختلف كره زمین. این سیكل یك چرخش ساده نیست بلكه مجموعه ای از حركات وچرخشهای مختلف تحت تأثیر نیروی متفاوتی از جمله نیروی جاذبه ، تغییرات فشار وانرژی خورشیدی می باشد.این چرخش درسه بخش مختلف كره زمین یعنی اتمسفر(هواسپهر) یاچون هیدروسفر یا آب سپهر، لیتوسفریا سنگ سپهر صورت می گیرد. آب درداخل وبین این سرلایه درلایه ای به ضخامت 16 كیلومتر صورت می گیرد كه 15كیلومترآن دراتمسفر وتنها 1 كیلومترآن درداخل لیتوسفر قراردارد.

سیكل هیدرولوژی درواقع یك سیكل بدون ابتدا وانتها می باشد. بدین ترتیب كه آب ازسطح دریاها وخشكیها تبخیر شده وارد اتمسفر می گردد وسپس دوباره بخارآب واردشده به جو طی فرآیندهای گوناگون به صورت نزولات جوی یا برسطح زمین ویا بر سطح دریاها واقیانوسها فرو می ریزد. پس نزولات جوی ممكن است با سه حالت روبرو شوند:

1- قبل از رسیدن به سطح زمین توسط شاخ وبرگ گیاهان گرفته میشوند.(برگاب،باران گیرش(

2-   درسطح زمین جاری می شوند.(رواناب(

3-      درخاك نفوذ مd كنند.    

مقداری از آب كه در داخل خاك نفوذ می كند یا براثر تبخیر به هوا برمی گردد یا وارد منابع آب زیر زمینی می شود كه سرانجام از طریق چشمه ها ویا تراوش به داخل رودخانه ها مجدداً در سطح زمین ظاهر می گردد. درتمام این موارد آب با تبخیر وبازگشت مجدد به اتمسفر سیكل هیدرولوژی یا گردش آب در طبیعت را تكمیل می كند .. عناصر مهم گردش آب در طبیعت را بارندگی P رواناب(R)-تبخیر(E) -تعرق(T) -نفوذ(I)-وجریانهای زیرزمینd(G)تشكیل می دهند

انجمن های علمی دانشجویی بستری ناب برای شکل گیری یک فعالیت جمعی دانشجویی حول محور توسعه علمی به عنوان کارویژه اصلی دانشگاه است.

مقولاتی همچون کارآفرینی و چشم اندازهایی نظیر تبدیل وضعیت دانشگاه از نهادی کارجو به نهادی کارآفرین علاوه بر آنکه به همت و نظر بلند اعضای هیأت علمی دانشگاه ها محتاج است به پایگاه های دانشجویی نیز نیاز دارد.

حقیقت این است که هر چند انجمن های علمی دانشجویی از منظر دولتی های آموزش عالی کشور، صدرنشینان فعالیت های دانشجویی در دانشگاه ها عنوان می شوند اما این انجمن ها به جای آنکه دغدغه هایی نظیر پرداختن به فرهنگ آکادمیک دانشگاه، نهادینه شدن روح آزادی و منطق در جریان علمی کشور و دمیده شدن روح کارآفرینی در دانشجویان و ایجاد بسترهای انگیزشی برای تأسیس شرکت های دانشگاهی - به عنوان طرحی که در راستای نهادینه کردن فرهنگ ایده های کارآفرینانه و ایجاد تجربه عملی برای دانشجویان گام برمی دارد - را داشته باشند بیشتر خود را درگیر اموری سطحی از جمله برگزاری اردو یا به پاداشتن جشن های دانشجویی کرده اند.

. وزارت علوم خبر داده است که یک میلیارد تومان در سال گذشته جهت حمایت از انجمن های علمی دانشجویان سراسر کشور در راستای توسعه کمی این انجمن ها از 800 به 1600 واحد اختصاص داده شده و اعتباری معادل 500 میلیون تومان نیز جهت حمایت از برنامه های انجمن های علمی دانشجویی در شاخصه های ارتباط صنعت و دانشگاه، برگزاری میزگردهای تخصصی، همایش ها و مسابقات علمی، حمایت از اعزام دانشجویان به مسابقات داخل و خارج از کشور و چاپ آثار دانشجویان فعال در انجمن های علمی دانشجویی هزینه شده است.(به نقل از خبرگزاری مهر)

برای نیل به اهداف فوق دانشکده کشاورزی همدان نیز هر ساله با برگزاری انتخابات درون دانشکده ای اقدام به تشکیل انجمن های علمی در گروه های مختلف می کند.امسال نیز طبق روال گذشته انجمن علمی آب از طریق انتخابات تشکیل شد .که اعضای آن عبارتند از:

• آبیاری در گذر زمان

  • گرچه شروع آبیاری در دنیا تاریخ مشخصی ندارد ولی در چهار هزار سال قبل پادشاه آشور با ایجاد دریاچه مصنوعی زمینهای لم یزرع اطراف دجله و فرات را به باغهای سبز و خرم تبدیل کرد. آبیاری به کمک رودخانه هم بیش از 5000 سال پیش از میلاد در چین رواج داشته است. كلمه "هندسه" در زبان عربی تقریبا بدون شک از کلمه پهلوی هندازه گرفته شده است که معنی آبیاری و اندازگیری مجاری آب یا محاسبه است. از کارهای نیک نزد اهورامزدا در اوستا آبیاری بوده است. گفته شده که زمینهای بایر و بیابانها جایگاه اهریمنان و دیوان است. شاهنشاهان هخامنشی همه کسانی را که با آبیاری زمینهای بایر را آباد می کردند تا پنج نسل از مالیات معاف می کردند.

  • تورات به سه مورد وسایل آبرسانی اشاره شده است :

  • 1- در آیه 26 می گوید رمه داران اسمعیل فرزند ابراهیم با کمک اهالی در "جرو" بدنبال چاههای حفر شده ابراهیم در 1700 قبل از میلاد می گشتند.

  • 2- در قرن هشت قبل از میلاد هزطکا پادشاه یهود یک استخر و یک مجاری آب ساخت تا آب را بداخل شهر اورشلیم بیاورد.

  • 3- زنان سامره با یک دیگ مخصوص از یک چاه عمومی که توسط یعقوب به اهالی هدیه شده بود، استفاده می کردند.

  • سناچریب بنیانگذار پادشاهی آشور در 700 سال قبل از میلاد برای آبیاری باغ های معلق نینوا طبق محاسبه دانشمندان به روزی حدود ۳۰۰ هزار كیلو آب نیاز داشت. از آنجا كه سطح باغ ها از رودخانه خیلی بالاتر بوده سیستمی عجیب را ابداع كرده بود.استوانه هایی كه درونشان میله ای چوبین قرار داشت و دور میله توسط پوست درخت نخل مارپیچ هایی درست كرده بودند كه با چرخش مارپیچ آب از پائین به بالا منتقل می شد.  مطابق محاسبه باستان شناسان برای این كار به حداقل ۱۸ زنجیره از این وسایل از رودخانه به بالای باغهایش احتیاج داشته است.

  • در دوران ایلام و ماد اخبار بیشتری در مورد فن آبیاری مصنوعی بدست امده زیرا در حفاری های شوش نوعی چاه است که با چهارپایان آب را به سطح زمین می رساندند.. در عصر هخامنشیان سه روش آبیاری متداول بود : رودخانه، کاریز، چاه و اهمیت آب تا بدانجا بود که قسمت اعظم دعای شاهنشاهان هخامنشی نجات ایران در ظل توجهات اهورامزدا و آناهیتا در جهت رفع خشکسالی است. در آن دوران به امر سد سازی و کانال کشی توجه بسیار شد. آنان از توجه به سد و بند علاوه بر استفاده زراعی هدف نظامی نیز داشتند. در کاوش های اخیر در زیر صفه تخت جمشید تاسیسات زه کش و هدایت آب را یافته اند و به نظر می رسد که پیش از اجرای معماری صفه تاسیسات آب طراحی و اجرا شده است.

  • یکی از رودخانه هایی که از قدیم به رود اروند می پیوسته، دیاله بوده است. بنا به دستور کوروش سدی برای آبیاری از خاک و چوب بستند که شبکه کانالها را تغذیه می کرد. همچنین در زمان هخامنشیان نخستین کوشش در مورد سدسازی بروی اروند و فرات بعمل آمد. بر روی رودخانه کر در فارس نیز بندهایی برای آبیاری زمین های پیرامون تخت جمشید ایجاد گردید. از جمله این سدها بند ناصری است که در 48 کیلومتر شمال غربی تخت جمشید واقع شده است.

  • در دوران اشکانیان هرچند که به امر تجارت بیشتر از زراعت توجه می شد اما توسعه شبکه های آبیاری و کاریز که سبب گسترش فن کشاورزی می گردید نشانگر توجه به این امر نسبت به گذشته بود زیرا که رشد بازرگانی و تردد کاروانها در مسیرهای مختلف، با حفر کاریز توسط درآمد شخصی افراد را سبب گردید که ادامه روش دوران سلوکی بود.

  • ساسانیان به روشهای نوین آبیاری توجه بسیار مبذول داشتند زیرا کشاورزی عمده درآمد آنان را تشکیل می داد. سرمایه گذاری عظیم دولت ساسانی در احداث شبکه های آبیاری خوزستان و حوزه رودخانه، ابتکار طریقه نهربندی شبکه نهروان بود که بسیاری از اراضی بین النهرین را سیراب می کرد. تاسیسات منظمی جهت ممانعت از روان شدن سیلابها و ایجاد خرابی، دستگاه حاکمه را به حفر کانالهای وسیعی واداشت؛ چنانکه به موازات رود دجله کانال بزرگی، رود را تا خلیج فارس جدا می کرد که به نهروان معروف بود. تاسیسات خوزستان بستر رودخانه های کرخه و کارون، دز، شیرین و تاب را در بر می گرفت. چند کانال بزرگ به نامهای شاوور که زمینهای پیرامون شوشتر را آبیاری می کرد و تیران که در شمال شرقی شوشتر از کارون منشعب شده و گرگر نامیده می شد، تجلی نظم موجود در ابیاری آن عصر بود. سازمانی در روزگار ساسانیان "دیوان کاست فزود" و در دوره اسلامی "دیوان المیاء" بود که از زورگیری و کشمکش در هنگام بهره گیری از آبها جلوگیری می كرد.  از جمله وظایف این سازمان نظارت بر ساختن هرگونه بند، کندن کانال، آبراهها و نگهداری و ثبت دستگاههای آبیاری و حقابه در سراسر کشور بوده است. پادشاهان و مهندسان ساسانی افزون بر ساختن سد بر روی كارون و كرخه در سرزمین عراق امروزی نیز به ساختن سدهایی به ویژه در كرانه شرقی اروند بین سامره و كوت مبادرت كردند. ساسانیان سیستم آبیاری رودخانه دیاله را گسترش دادند. گسترش شبكه آبیاری در جنوب ایران و بین النهرین در زمان خسرو اول پادشاه ساسانی به درجه بالای خود رسید . در زمان شاپور اول ساسانی ارتش شکست خورده والرین رومی، که مرکب از 70000 نفر می شده به اسارت ایرانیان در آمده، شاپور از این اسیران برای ساختن سد شادوران شوشتر استفاده کرد.

  • از قدیمی ترین آبراهه ها، آبراهه مکه است که معاویه کار ساخت آنرا آغاز و آب این شهر مقدس بوسیله آن تامین می شد. در اوایل دوران اسلامی و آنگاه که خلفای عباسی دارای قدرت زیادی بودند، بندهای باستانی تعمیر شد. ازجمله سیستم های آبیاری که مسلمانان از پیشینیان به ارث برده بودند شبکه هایی بود که در شوشتر و اهواز و ... قرار داشت و بدست مسلمانان تعمیر شد. به سیستم آبیاری شوشتر نیز سد دیگری به نام سد بولیتی افزوده گشت که بروی رودخانه گرگر ساخته شد و به همراه آن چرخها و آسیابهای آبی نصب شده بود. این آسیابها در تونل های که در دوسوی کانال در سنگ تعبیه شده بودند قرار داشته و این خود یکی از نمونه های نخستین پیدایش سیستم نیروی محرکه آبی در دنیا بشمار می آید. در روزگار مامون خلیفه عباسی در کنار نیل، ارتفاع سنجی نصب شده بود. متوکل آنرا تعمیر کرد که تا امروز کار می کند و نشان دهنده علاقه مندی دانشمندان و مهندسان مسلمان مصری در اوضاع خاص مصر به عمل آبیاری است.

  • دوره آل بویه از نظر کارهای آبی یکی از دوران درخشان فنی ایران است. عمیق کردن کانال کشترانی بین کارون و اروند و نوسازی پل رودخانه ای در اهواز، احداث آب انبارهای بزرگ و سیستم بند امیر و شبکه آبیاری سرزمین فارس از کارهای عضدالدوله است.