هیدرولوژی چیست ؟

بر اساس آخرین مطالعات تا كنون 5 میلیارد سال از عمر زمین می گذرد و شواهد نشان می دهد كه آب از همان ابتدای تشكیل كره زمین نقش مهمی در تحول و قابل سكونت كردن آن به عنوان تنها سیاره قابل زیست داشته است . با تشكیل اقیانوسها و در یاها و تشگیل بخار از روی آنها و ایجاد ابر و بارندگی و به طور كلی گردش آب در طبیعت و جاری شدن آب در رودخانه ها و بازگشت مجدد آن به طروق مختلف به اقیانوسها ، ابتدا زندگی اولیه با گیاهان و جانداران پست آغاز شد و سپس گیاهان و حیوانات عالی به وجود آمدند.

پوسته زمین كه از سنگهای آذرین سرد شده تشكیل شده بود در اثر تماس با هوا و جو تحت تأ ثیر پدیده هوازدگی قرار گرفت و تغییرات همزمان آب ، دما و یخبندان باعث تكه تكه شدن سنگها شده وجاری شدن آبها آنها را جابه جا كرده و دشتهی وسیعی را كه دارای پوشش خاك بودند به وجود آوردند . این پوشش خاكی همراه با آب قابل دسترس در طبیعت محیط مناسبی را برای رشد گیاهان فراهم شد و محیط مناسب برای زندگی بشر آماده و مهیا گردید . انسانهای نخستین از آب تنها برای شرب استفاده می كردند بتدریج با پیشرفت تمدن و گذشت زمان از آن برای گردش آسیابها ، كشاورزی و تمل و نقل نیز استفاده كرد.

همزمان با پیشرفت تمدنها استفاده از آب نیز شكل تازه ای به خود گرفت به طوری كه در بسیاری از زمینه ها ، از كشاورزی گرفته تا صنعت و از همه مهمتر تولید انرژی از آب استفاده می شود و امروزه دسترسی به آب كافی و با كیفیت مناسب در زمان و مكان مناسب مد نظر می باشد و هرگونه كمبود آب را مانعی در جهت توسعه پایدار می داند به همین دلیل هرساله سرمایه های زیادی برای توسعه منابع آب و طرحهای مرتبط با آن مثل سدسازی و احداث شبكه های آبیاری و زهكشی ، آبخیز داری ، مهار سیل و تغذیه آبهای زیر زمینی انجام می دهند .

چرخه هیدرولوژی

گردش آب درطبیعت كه به آن سیكل هیدرولوژی یا چرخه آب گفته می شود، عبارت است از حركت وجابجائی آب درقسمتهای مختلف كره زمین. این سیكل یك چرخش ساده نیست بلكه مجموعه ای از حركات وچرخشهای مختلف تحت تأثیر نیروی متفاوتی از جمله نیروی جاذبه ، تغییرات فشار وانرژی خورشیدی می باشد.این چرخش درسه بخش مختلف كره زمین یعنی اتمسفر(هواسپهر) یاچون هیدروسفر یا آب سپهر، لیتوسفریا سنگ سپهر صورت می گیرد. آب درداخل وبین این سرلایه درلایه ای به ضخامت 16 كیلومتر صورت می گیرد كه 15كیلومترآن دراتمسفر وتنها 1 كیلومترآن درداخل لیتوسفر قراردارد.

سیكل هیدرولوژی درواقع یك سیكل بدون ابتدا وانتها می باشد. بدین ترتیب كه آب ازسطح دریاها وخشكیها تبخیر شده وارد اتمسفر می گردد وسپس دوباره بخارآب واردشده به جو طی فرآیندهای گوناگون به صورت نزولات جوی یا برسطح زمین ویا بر سطح دریاها واقیانوسها فرو می ریزد. پس نزولات جوی ممكن است با سه حالت روبرو شوند:

1- قبل از رسیدن به سطح زمین توسط شاخ وبرگ گیاهان گرفته میشوند.(برگاب،باران گیرش(

2-   درسطح زمین جاری می شوند.(رواناب(

3-      درخاك نفوذ مd كنند.    

مقداری از آب كه در داخل خاك نفوذ می كند یا براثر تبخیر به هوا برمی گردد یا وارد منابع آب زیر زمینی می شود كه سرانجام از طریق چشمه ها ویا تراوش به داخل رودخانه ها مجدداً در سطح زمین ظاهر می گردد. درتمام این موارد آب با تبخیر وبازگشت مجدد به اتمسفر سیكل هیدرولوژی یا گردش آب در طبیعت را تكمیل می كند .. عناصر مهم گردش آب در طبیعت را بارندگی P رواناب(R)-تبخیر(E) -تعرق(T) -نفوذ(I)-وجریانهای زیرزمینd(G)تشكیل می دهند